Tokofobia – co to jest? Przyczyny i objawy lęku przed ciążą i porodem

Posiadanie dzieci to marzenie wielu kobiet. Jednocześnie myśl o ciąży i porodzie może budzić obawy i lęk, co jest zupełnie naturalne. Zdarza się jednak, że strach staje się bardzo silny i trudny do opanowania. W takich sytuacjach mówimy o tokofobii. Czym jest to zaburzenie i jak można sobie z nim poradzić?

Czym dokładnie jest tokofobia i jak odróżnić ją od zwykłego stresu przed porodem?

Tokofobia to zaburzenie lękowe, które polega na odczuwaniu silnego lęku przed ciążą i porodem. Jest to specyficzny rodzaj fobii, bo pacjentka czuje strach przed porodem, którego jeszcze nie doświadczyła. Według badań przeprowadzonych na Śląskim Uniwersytecie Medycznym fobii przed porodem doświadcza blisko 7 proc. kobiet. Psycholodzy wyróżniają trzy rodzaje lęku przed porodem: tokofobię pierwotną, wtórną i w następstwie depresji.

Tokofobia pierwotna dotyczy kobiet, które czują lęk przed porodem, choć nigdy nie były w ciąży. Najczęściej ten rodzaj fobii ma podłoże nerwice. Tokofobia wtórna jest dotyczy kobiet, które w poprzedniej ciąży doświadczyły bólu i komplikacji w czasie połogu. Tokofobia w następstwie depresji ma swoje podłoże w zespole depresyjnym i może dotyczyć zarówno kobiet w pierwszej ciąży jak i kolejnych.

Szczególnie niebezpieczna dla pacjentem jest wspominana tokofobia w następstwie depresji. Silny lęk przed zajściem w ciążę może nasilać ich objawy depresyjne, co prowadzi do efektu błędnego koła. Ta tokofobia objawia się nie tylko silnym lękiem, ale też rezygnacją, brakiem radości w życiu i myślami samobójczymi. Jest to szczególne zagrożenie dla kobiet, dlatego każda pacjentka powinna niezwłocznie zgłosić się na konsultację do psychiatry.

Jakie wczesne objawy psychiczne i somatyczne alarmują o chorobliwym lęku?

Tokofobia w ICD-10, czyli Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, dotyczy specyficznego lęku przed porodem. Jednak coraz więcej kobiet doświadcza też lęku przed ciążą. Objawy, na które warto zwrócić uwagę w związku z fobią przed ciążą to między innymi:

• paniczny strach przed porodem;
• paniczny strach przed ciążą;
• częste nudności i wymioty na myśl o macierzyństwie;
• przygnębienie sytuacją;
• problemy ze snem;
• drażliwość i problemy z koncentracją.

W skrajnych przypadkach kobiety mogą doświadczyć epizodów depresji. Nieleczona tokofobia może doprowadzić między innymi do depresji przed porodem i utrudnić bezpieczne wydanie dziecka na świat.

W jaki sposób traumatyczne doświadczenia medyczne stają się główną przyczyną tokofobii?

Dużą grupą pacjentek z tokofobią są kobiety, które miały trudny poród. Takie kobiety rodziły w bólu, przeszły komplikacje i nierzadko groziło im poronienie. Strach przed zajściem w ciążę i macierzyństwem wynika tu z silnego stresu i lęku, których doświadczyły. Te doświadczenia mogą utrwalać negatywne skojarzenia związane z ciążą i porodem, które są postrzegane przez pacjentki jako zagrożenie dla zdrowia i życia. W konsekwencji tokofobia i strach przed macierzyństwem jest reakcją obronną, która chroni przed zajściem w ciążę.

Objawy tokofobii mogą też nasilić relacje z mediów i otoczenia. Wiele pacjentek z powikłaniami po porodzie przegląda internet szukając różnych informacji na temat ciąży. Niestety, najczęściej sięgają po informacje związane z zagrożeniem dla ich zdrowia i życia. Mimo że komplikacje w rzeczywistości dotyczą niewielu ciężarnych, informacje znalezione w internecie wydają się na tyle wiarygodne, że pacjentki bardzo im ufają. Mimo to warto pamiętać, by wszystkie wątpliwości związane z ciążą skonsultować z dobrym lekarzem. Porady w internecie są dobrym źródeł informacji w ramach ciekawostek. Jednak prawdziwą diagnozę o stanie zdrowia może wystawić tylko lekarz.

Jakie biologiczne i hormonalne czynniki sprzyjają rozwojowi tego zaburzenia?

Na pojawienie się tokofobii mają też wpływ czynniki biologiczne i hormonalne. W badaniach wykazano, że wahania hormonalne, szczególnie związane z cyklem menstruacyjnym, ciążą lub okresem poporodowym, mogą nasilać lęk przed porodem. W szczególności badania przeprowadzone w 2020 r. na próbie blisko 260 kobiet wykazały, że zmiany hormonalne w ciąży wpływają na nastrój i poziom lęku, m.in. poprzez wahania poziomów hormonów, takich jak kortyzol, estradiol i prolaktyna. Zły poziom hormonów we krwi jest przyczyną niepokoju i złego nastroju w czasie w ciąży, co dodatkowo wzmacnia lęk okołoporodowy.

Kobiety, które przeżywają silny strach przed ciążą, przed wizytą u psychologa powinny wykonać badania krwi. Prócz podstawowej morfologii, pacjentki powinny sprawdzić:

• kortyzol;
• estradiol;
• prolaktynę;
• TSH;
• żelazo i ferrytynę.

Po wykonaniu niezbędnych badań warto skonsultować się z położną w klinice położniczej i do lekarza psychiatry. W czasie konsultacji lekarz wykona test na tokofobię i na podstawie badań potwierdzi bądź wykluczy chorobę. Gdy będzie to konieczne, wystawi zaświadczenie o leczeniu i skierowanie na psychoterapię.

Dlaczego tokofobia wpływa na decyzję o zajściu w ciążę i przebieg porodu?

Tokofobia wpływa na decyzję o zajściu w ciążę i przebieg porodu z kilku powodów. Przede wszystkim, pacjentki które mają lęk w ciąży czują silną blokadę, by mieć dziecko. Myśli „boję się ciąży”, „boję się porodu” i strach przed ciążą po stosunku mogą się rozwinąć i utrudnić posiadanie dziecka. Obawy pacjentem są na tyle silne, że prowadzą do unikania współżycia, nadmiernego stosowania środków antykoncepcyjnych, częstego robienia testów ciążowych i stałego napięcia psychicznego.

Dodatkowo na lęk przed ciążą mogą wpływać zmiany hormonalne. Badania obejmujące tokofobię i lęk okołoporodowy u polskich pacjentek wykazały, że wahania poziomu kortyzolu, estradiolu i prolaktyny wzmacniają niepokój i obniżają nastrój w czasie ciąży. Badacze wskazują to jako jeden z czynników nasilających lęk okołoporodowy.

Kiedy objawy lęku wymagają specjalistycznej pomocy i gdzie jej szukać?

Tokofobia jest zaburzeniem powodującym wiele problemów w codziennym życiu pacjentek. Kobiety, które pragną dzieci, świadomie rezygnują z potomstwa z powodu lęku przed ciążą. Myśli takie jak „boję się, że jestem w ciąży” lub „co miesiąc boję się, że jestem w ciąży” wzmacniają problem a pacjentki nie wiedzą, jak sobie radzić.

Leczenie tokofobii najczęściej odbywa się u psychoterapeuty poznawczo-behawioralnego. Pacjentka wraz z terapeutą odkrywa przyczyny swojego lęku i stara się je przepracować. W czasie konsultacji ważna jest szczerość i chęć rozmowy o chorobie, by znaleźć najlepsze rozwiązanie. Pomocne może być także zapisanie się do szkoły rodzenia.

Jeśli tokofobia jest mocno nasilona i utrudnia pacjentce codzienne życie, wskazaniem do leczenia może być konsultacja psychiatryczna i wdrożenie farmakoterapii. W czasie terapii lekami mogą wystąpić skutki uboczne, dlatego pacjentka może w każdej chwili poprosić lekarza o pomoc. Takie wsparcie oferują między innymi nasi specjaliści, którzy zawsze są do dyspozycji pacjenta. Gdy pojawiają się trudności, pacjenci mogą skontaktować się z lekarzem lub psychologiem dzwoniąc na numer naszej kliniki. Oferujemy też wsparcie rodziny pacjentem z tokofobią, którzy mogą poznać objawy tokofobii i dowiedzieć się, jak udzielić wsparcia. Serdecznie zapraszamy do kontaktu!

Bibliografia:

1. Makara-Studzińska M, Zaręba K, Kawa N, Matuszyk D. Tokophobia and Anxiety in Pregnant Women during the SARS-CoV-2 Pandemic in Poland-A Prospective Cross-Sectional Study. Int J Environ Res Public Health. 2022 Jan 9;19(2):714. doi: 10.3390/ijerph19020714. PMID: 35055536; PMCID: PMC8775519.
2. Sioma-Markowska, U., Żur, A., Skrzypulec-Plinta, V., Machura, M., & Czajkowska, M. (2017). Causes and frequency of tocophobia — own experiences. Ginekologia Polska, 88(5), 239–243.

Zobacz także:

Niedopasowanie seksualne w związku, czy i jak można mu zaradzić?

Najczęstsze pytania do seksuologa

Seksuolog w terapii par