Hejt w sieci: psychologiczne konsekwencje cyberprzemocy u nastolatków

Cyberprzemoc to zjawisko, które może dotknąć każdego z nas. Wraz z rozwojem platform internetowych hejt w internecie staje się coraz bardziej powszechny i trudny do kontrolowania. Szczególnie narażone na cyberprzemoc są jednak nasze dzieci. Dla młodzieży wizerunek w internecie jest szczególnie ważny, a opinie innych użytkowników często mają duży wpływ na ich samoocenę. Dlatego warto wiedzieć, co robić, gdy nasza pociecha padnie ofiarą przemocy w sieci.

Gdzie najczęściej dochodzi do cyberprzemocy?

Cyberprzemoc to zjawisko, którego doświadcza coraz więcej dzieci i młodzieży. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2022 r. ok. 15 proc. nastolatków w Europie doświadczyło cyberprzemocy, a badania wskazują, że Polska znalazła się w pierwszej piątce krajów o najwyższym odsetku osób doświadczających przemocy w mediach społecznościowych.

Cyberprzemoc w mediach społecznościowych

Cyberprzemoc wśród dzieci i młodzieży rośnie systematycznie. W ostatnich latach coraz częściej obserwuje się ją na TikToku – platformie społecznościowej, w której użytkownicy umieszczają krótkie filmy i prowadzą transmisje na żywo.

Początkowo platforma miała służyć przede wszystkim rozrywce i rozwijaniu kreatywności. Z czasem jednak stała się miejscem, w którym treści mogą mieć negatywny wpływ na młodych ludzi i stanowić poważne zagrożenie. Potwierdzają to m.in. badania przeprowadzone przez Amnesty International, które wykazały, że po kilku godzinach spędzonych na platformie wiele proponowanych filmów było potencjalnie szkodliwych i wywoływało u młodych ludzi smutek.

Przypadki cyberprzemocy obserwuje się też na Messengerze, czyli popularnym komunikatorze należącym do Facebooka. Psycholodzy szkolni i specjaliści zdrowia psychicznego młodzieży wskazują, że uczniowie mogą tworzyć tam czaty grupowe, w których dochodzi do nękania innych osób. Szczególnie narażeni na hejt są uczniowie nieśmiali, mający trudności w życiu społecznym i w nawiązywaniu relacji z innymi.

Wśród portali społecznościowych, w których może dochodzić do przemocy elektronicznej wśród dzieci i nastolatków jest też Discord. W tym przypadku sprawcy używają czatów grupowych i kanałów głosowych, by doprowadzić do negatywnych emocji u osoby będącej ofiarą. Niestety, zarówno w przypadku Messengera, jak i Discorda, osoba doświadczająca przemocy najczęściej musi bronić się sama, co w sytuacji, gdy sprawcami jest kilka lub kilkanaście osób działających w czasie rzeczywistym, staje się szczególnie trudne.

Jakie są objawy dręczenia w internecie? Wpływ cyberbullyingu na dziecko

Osoby doświadczające przemocy ze strony otoczenia rzadko są wobec niej obojętne. Skrzywdzeni młodzi ludzie czują głębokie rany, które mogą wpływać na ich poczucie własnej wartości, relacje z innymi oraz ogólne samopoczucie psychiczne.

Najczęściej pojawiające się psychologiczne konsekwencje cyberprzemocy u nastolatków to m.in.:

• niska samoocena,
• izolacja społeczna,
• chroniczny stres,
• problemy żołądkowe,
• trudności w koncentracji,
• spadek empatii,
• izolacja od rówieśników.

Negatywne skutki cyberprzemocy obejmują też inne niepokojące zachowania, takie jak brak zainteresowania tym, co sprawiało radość, spadek nastroju, a w skrajnych przypadkach myśli samobójcze.

Gdzie szukać pomocy, gdy dziecko padnie ofiarą hejtu?

Wpływ cyberbullyingu na psychikę młodych osób jest ogromny. Dlatego dzieci, które padły ofiarą hejtu w internecie, powinny otrzymać pełne wsparcie dorosłych, zarówno ze strony opiekunów, jak i nauczycieli.

Temat cyberprzemocy to poważny problem zdrowia publicznego, dlatego powinien być też omawiany w szkole. Rodzaje cyberprzemocy i edukacja cyfrowa są zawarte w programach edukacyjnych dla szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych. Jednak rodzice, którzy czują, że zagadnienia w kontekście cyberprzemocy nie zostały omówione wystarczająco dobrze, mogą poprosić szkołę o dodatkowe godziny zajęć w tym zakresie.

W Klinice LMC dbamy o zdrowie psychiczne dzieci dotkniętych cyberprzemocą

Dzieci, które nie radzą sobie ze skutkami cyberprzemocy, mogą też skorzystać z pomocy doświadczonego psychologa dziecięcego. Takie wsparcie oferuje Klinika LMC w Poznaniu. W naszej poradni zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży traktujemy priorytetowo, zapewniając profesjonalną pomoc dostosowaną do indywidualnych potrzeb młodych pacjentów i ich rodzin.

Klinika LMC w Poznaniu oferuje doraźną pomoc psychologiczną w postaci wsparcia emocjonalnego i psychoedukacji na temat narzędzi cyfrowych. Nasi specjaliści pomagają młodym osobom radzić sobie z emocjami i dają wskazówki, co robić w przypadku kolejnych ataków hejtu. Dla dzieci, które tego potrzebują, oferujemy też psychoterapię, która leczy negatywne skutki cyberbullyingu.

Na wsparcie w naszej poradni mogą też liczyć rodzice. Nasi specjaliści pomagają rodzicom radzić sobie w trudnej sytuacji i pokazują poważne konsekwencje hejtu w internecie. Rola rodziców w opiece nas skrzywdzonym dzieckiem jest szczególnie ważna, dlatego specjaliści z Kliniki LMC przekazują też sposoby rozpoznawania zagrożenia i podejmowania różnych form interwencji.

Odpowiedzialność karna za cyberprzemoc – co warto wiedzieć?

Chociaż polskie prawo nie używa wprost terminu „cyberprzemoc”, zachowania takie jak nękanie, groźby, rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji i podszywanie się pod inną osobę w sieci są traktowane jako przestępstwa ścigane z Kodeksu karnego.

Według informacji udostępnionych przez Policję każdy przypadek doświadczenia przemocy w przestrzeni cyfrowej przez osobę poniżej 18. roku życia można przekazać organom ścigania. Zgłoszenie incydentu odbywa się na komisariacie policji. Zawiadomienie można złożyć samemu lub z dzieckiem, które odpowiada na pytania w spokojnej atmosferze w obecności policyjnego psychologa. Po dokonaniu zgłoszenia policjanci podejmują decyzję odnośnie dalszych działań.

W zależności od sytuacji zgodnie z Kodeksem karnym sprawca przemocy na platformach społecznościowych może ponosić odpowiedzialność za zniewagę, zniesławienie lub groźby. Z kolei według Kodeksu wykroczeń możliwe są konsekwencje za nękanie i wulgaryzmy w miejscu publicznym.

Jeśli sprawcą cyberprzemocy jest osoba powyżej 13. roku życia, może ponosić odpowiedzialność karną w ograniczonym zakresie. Ostateczna decyzja o konsekwencjach zawsze zależy od sprawy i decyzji sądu rodzinnego. W przypadku młodszych sprawców cyberprzemocy sąd najczęściej stosuje środki wychowawcze, takie jak nadzór kuratora nad daną osobą, obowiązek przeprosin i terapia.

Bibliografia:

• Cosma, Alina, Molcho, Michal & Pickett, William (2024). A focus on adolescent peer violence and bullying in Europe, central Asia and Canada. Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey. World Health Organization. Regional Office for Europe.
• Amnesty International. (2023). Driven into the darkness: How TikTok’s 'For You’ feed encourages self-harm and suicidal ideation