Droga do bliskości: psychologiczne wyzwania adopcji i budowanie więzi z dzieckiem

Jak zbudować relację z dzieckiem? – to pytanie często zadawane przez rodziców, którzy adoptowali dziecko. Według danych GUS w 2025 r. w Polsce w pieczy zastępczej przebywało 78,3 tys. dzieci, a 1,2 tys. z nich trafiło do adopcji. Adoptowanie dziecka to jedna z najpiękniejszych chwil wielu rodziców. Mimo ogromnej radości i miłości, która pojawia się wraz z przyjęciem dziecka do rodziny, początki nie zawsze są łatwe. W tym artykule przyjrzymy się najczęstszym trudnościom w budowaniu relacji i podpowiemy, jak budować więzi z dzieckiem adopcyjnym.

Adoptowane dziecko a zaburzenia przywiązania

RAD, czyli reaktywne zaburzenie przywiązania, to jedno z najczęstszych problemów, których doświadczają dzieci po adopcji. Według psychologów klinicznych jest to zaburzenie, które rozwija się przed 5. rokiem życia dziecka i wynika z braku odpowiedniej opieki na wczesnym etapie rozwoju.

Reaktywne zaburzenie przywiązania dzieli się na dwa podtypy: reaktywne utrudnienie nawiązywania relacji społecznych w dzieciństwie i nadmierna łatwość w nawiązywaniu relacji społecznych.

Pierwszy typ charakteryzuje się: nadmiernym wycofaniem emocjonalnym, trudnością w budowaniu bliskich relacji i utrzymaniu bezpiecznej więzi. Adoptowane dzieci z tym typem RAD prezentują też sprzeczne zachowania podczas rozłąki i ponownego spotkania – mogą jednocześnie unikać kontaktu z opiekunem, a z drugiej strony szukać jego bliskości. Często mają trudność z przyjmowaniem pocieszenia, okazywaniem emocji oraz zaufaniem dorosłym, nawet jeśli otrzymują od nich troskę i wsparcie.

Dzieci z nadmierną łatwością w nawiązywaniu relacji społecznych wykazują z kolei zachowania przywiązaniowe bezkrytycznie, nawet w stosunku do nieznanych osób. Mogą podchodzić do innych ludzi bez dystansu, szybko nawiązywać kontakt i szukać u nich bliskości, nie uwzględniając sytuacji ani stopnia bliskości. Trudność może dotyczyć rozpoznawania granic w relacjach społecznych oraz odróżniania osób bezpiecznych od tych, którym nie powinny ufać.

„Dlaczego moje dziecko mnie odpycha?” – czyli o budowaniu więzi z dzieckiem

Budowanie więzi z dzieckiem to jedno z najważniejszych zadań wśród rodzin adopcyjnych. Czasem zdarza się, że dziecko po adopcji odpycha nowych rodziców i zamyka się w sobie. Dorośli, chcąc poznać przyczynę, mogą usłyszeć słowa: „Nie lubię cię”, „Nie kocham cię”, „Nie jesteś moim rodzicem”.

Mimo że takie słowa mogą ranić, należy pamiętać, że w procesie adopcji dziecko przechodzi przez bardzo trudne chwile. Adoptowane dzieci nieraz tęsknią za rodzicami biologicznymi, mają niskie poczucie własnej wartości, mogły doświadczyć przemocy lub stracić zaufanie do bliskich osób. Ich złość często nie jest skierowana bezpośrednio do adopcyjnych rodziców, ale jest sposobem na wyrażenie trudnych emocji, lęku, poczucia straty czy potrzeby sprawdzenia, czy nowa relacja jest bezpieczna i trwała.

Po adopcji dziecka rodzice powinni zatem wykazać się dużą cierpliwością i zrozumieniem. W pierwszych miesiącach warto zbudować w dziecku poczucie bezpieczeństwa i spędzać wspólnie jak najwięcej czasu. Budowanie więzi z dzieckiem może odbywać się przez wspólne rozmowy, odrabianie lekcji, wyjścia do kina lub granie z dzieckiem w ulubione gry.

Rodzice adopcyjni powinni wsłuchiwać się w potrzeby dziecka i reagować na jego emocje. Dlatego jeśli dziecko potrzebuje, by je przytulić, nie bójmy się okazać mu miłości. Z kolei jeśli potrzebuje być samemu, możemy spokojnie zostawić je w swoim pokoju.

Budowanie więzi z dzieckiem to często długi proces, który wymaga czasu. W Klinice LMC w Poznaniu pomagamy zarówno dzieciom, jak i dorosłym oraz całym rodzinom przejść przez ten wyjątkowy czas. Nasi specjaliści pomagają młodzieży radzić sobie z trudnymi doświadczeniami z przeszłości oraz wyzwaniami, jakie czekają ich w nowym domu.

W naszej poradni prowadzimy m.in. terapię rodzin, która wspiera pacjentów w budowaniu relacji i rozumieniu potrzeb każdego członka rodziny. Z dziećmi i młodzieżą pracujemy też indywidualnie nad wzmocnieniem poczucia własnej wartości, odkryciem mocnych stron i przeżywaniem emocji. Każde wsparcie jest dostosowane do wieku dziecka i dobrane do jego potrzeb.

Regresja u dziecka po procesie adopcji

Do psychologa często zgłaszają się też rodzice, którzy „zauważyli regres u swojego dziecka”. Dorośli wskazują, że przed adopcją ich pociecha była otwarta, pełna energii i zainteresowania. Z kolei po adopcji rodzice widzą, że dziecko stało się zamknięte, wycofane i mocno zagubione.

Takie zachowanie nie świadczy o tym, że dziecko doświadczyło regresu. Jest to po prostu mechanizm obronny w obliczu nowej sytuacji. Dzieci po adopcji mogą mieć problem z zaufaniem i okazywaniem bliskości nowej rodzinie. Niektóre z nich boją się też popełnić błąd, by znów nie trafić do domu dziecka.

Ważne w rozwoju dziecka są też style przywiązania, opracowane przez brytyjskiego psychiatrę Johna Bowlby’ego. Zakładał on, że przywiązanie do matki jest podstawową potrzebą w życiu każdego dziecka, a krytycznym okresem jest czas między 6. miesiącem a 3. rokiem życia. Jeśli dziecko w tym czasie nie otrzyma od dorosłych miłości, wsparcia i poczucia bezpieczeństwa, trudniej mu będzie wejść w przyszłości w relacje z innymi osobami. W przypadku rodzin adopcyjnych dzieci mogą mieć trudność z zaufaniem do rodziców, przyjmowaniem bliskości oraz wyrażaniem swoich uczuć i emocji.

Dlatego warto pamiętać, by z adoptowanym dzieckiem od początku budować poczucie bezpieczeństwa. Pomagają w tym m.in. stałe rytuały dnia, jasne zasady i spokojne reagowanie dorosłych. W przypadku rodzin adopcyjnych ważne jest też pokazywanie dziecku, że dorosły jest dostępny także wtedy, gdy pojawiają się trudne emocje lub konflikty. Dzięki temu dzieci czują, że relacja nie znika po kłótni czy błędzie.

Rodzice, którzy chcą więcej dowiedzieć się o zachowaniach dzieci i poznać sposoby na budowanie bliskości z adoptowanym dzieckiem, mogą zapisać się na spotkania psychoedukacyjne do naszej kliniki. W trakcie spotkań rodzice poznają psychologiczne emocje, sposoby na zaspokojenie potrzeb ich dziecka i proces budowania zaufania.

Depresja poadopcyjna – jak sobie z nią poradzić?

Po przyjęciu dziecka rodzice adopcyjni stają przed wieloma wyzwaniami. Jednym z nich może być depresja poadopcyjna, czyli stan obniżonego nastroju i smutku. Rodziny, które zgłaszają się z tym problemem do kliniki, często czują się zagubione. Z jednej strony bardzo chciały spełnić marzenie o rodzicielstwie i adoptować wymarzoną pociechę, a z drugiej czują pewien dyskomfort i ciężar oraz lęki związane z obecną sytuacją.

Depresja poadopcyjna może mieć wiele przyczyn. Najczęściej wskazuje się na: trudności w budowaniu więzi z adoptowanym dzieckiem, problemy w odnalezieniu się w roli rodzica, zmęczenie długim i wymagającym procesem adopcyjnym, obawy, a nawet silny strach przed przyszłością i przekonanie, że „nie da się rady”.

W depresji poadopcyjnej bardzo ważny jest czas i odpowiednia pomoc specjalisty. Nieleczona może prowadzić do trudności w rozwinięciu relacji z dzieckiem, poczucia bezradności, przewlekłego zmęczenia oraz nasilenia negatywnych emocji związanych z rolą rodzica.

W Klinice LMC w Poznaniu oferujemy wsparcie wszystkim rodzicom, którzy zdecydowali się na adopcję. Nasze wsparcie jest indywidualnie dopasowane do potrzeb każdej rodziny. W depresji poadopcyjnej najczęściej oferujemy terapię poznawczo-behawioralną, która kształtuje pozytywne postawy i leczy zaburzenia depresyjne. Nasz psycholog oferuje też psychoedukację na temat emocji rodzica i budowania jego świadomości rodzicielskiej, procesu budowania więzi z dzieckiem, wpływu wcześniejszych doświadczeń dziecka na jego zachowanie oraz sposobów reagowania na trudne sytuacje w codziennym życiu.

Bibliografia:

1. Skiepko, M., & Brągoszewska, J. (2009). Zaburzenia psychiczne u dzieci adoptowanych. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 9(3), 207-213.
2. Radziwiłłowicz, W. (2020). Zaburzenia emocjonalne (internalizacyjne). Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży, 411.